Nederland en het Water

Terpen: Wonen op een heuvel

Heel vroeger was er nog geen zeedijk in het noorden van ons land. Het land bij de zee heet de kwelder. Dit land liep vroeger vaak onder water. Toch wilden mensen daar wonen, want de grond was heel vruchtbaar.

Om veilig te zijn voor de vloed, bouwden de mensen terpen. Dit zijn hoge heuvels van aarde en mest van vee. De mensen zetten hun huizen bovenop de terp. Zo bleven zij droog als de zee weer eens over het land stroomde.

De Beemster: Water wordt land

In de Gouden Eeuw (rond het jaar 1600) hadden mensen meer land nodig voor eten. In Noord-Holland lag toen een groot meer: de Beemster. Rijke mensen bedachten een plan om het water weg te halen. Dit noemen we een droogmakerij.

Eerst bouwden arbeiders een sterke dijk van 38 kilometer om het meer heen. Daarna groeven ze een brede sloot: de ringvaart. De bekende ingenieur Jan Adriaenszoon Leeghwater hielp bij het bouwen van 43 windmolens. Deze molens stonden in een rij achter elkaar. Dit heet een molengang.

Elke molen pompte het water een stukje hoger, tot het in de ringvaart stroomde. In 1612 was het meer eindelijk leeg en konden de boeren op de vruchtbare bodem gaan werken.

De Zuiderzeewerken: Een grote verandering

De Zuiderzee was vroeger een gevaarlijke, zoute zee. Na een grote overstroming in 1916 wilde de regering Nederland beter beschermen. Ingenieur Cornelis Lely maakte een plan om de zee af te sluiten.

In 1932 was de Afsluitdijk klaar. Dit is een hele lange dam tussen Noord-Holland en Friesland. De Zuiderzee werd nu een meer met zoet water: het IJsselmeer. Door het water weg te pompen, maakten we ook hier nieuw land. Zo ontstond de provincie Flevoland.

De Deltawerken: Zeeland is veilig

In de winter van 1953 ging het vreselijk mis. In Zeeland braken de dijken door en liep heel veel land onder water. Dit noemen we de Watersnoodramp. Om dit nooit meer te laten gebeuren, bouwden we de Deltawerken.

De Deltawerken bestaan uit dammen en hele grote sluizen. Sommige sluizen kunnen open blijven voor vissen en schepen. Alleen bij een zware storm gaan de grote schuiven dicht. De Oosterscheldekering is het bekendste en grootste onderdeel van de Deltawerken.

Duinen: Natuurlijke muren van zand

Langs de kust van Nederland liggen duinen. Dit zijn heuvels van zand. Duinen ontstaan doordat de wind zand van het strand wegblaast. Het zand blijft liggen achter een plantje of een takje. Zo groeit de bult steeds hoger.

Op de duinen groeit vaak helmgras. De wortels van dit gras houden het zand goed vast. De duinen zijn heel belangrijk, want ze beschermen ons land tegen de zee.

Wat gebeurt er zonder dijken?

Nederland ligt voor een groot deel heel laag. Meer dan een kwart (26%) van ons land ligt zelfs onder de zeespiegel. Dit noemen we het NAP. Zonder de duinen en de zeedijken zou meer dan de helft (60%) van Nederland onder water staan. Vooral de provincies in het westen zouden verdrinken.

Ruimte voor de Rivier

Ook de rivieren zijn gevaarlijk. Als er veel regen valt, stroomt er veel water door de Rijn en de Maas. Het water neemt dan stofjes zoals klei en zand mee, wat we sediment. Zonder rivierdijken zou het land bij deze rivieren overstromen. Dit gebeurde bijvoorbeeld in Limburg in 2021.

Vroeger maakten we de dijken langs de rivieren alleen maar hoger. Maar nu doen we dat anders. We geven de rivier meer ruimte. We maken de rivier bijvoorbeeld breder of dieper. Of we maken speciale gebieden waar het water veilig heen kan stromen als het te hoog wordt. Zo zorgen we dat de mensen in de buurt van de rivier droge voeten houden.